De kaart van Palestina

De kaart van Israël en Palestina vertelt een complex verhaal van geschiedenis en politiek. Je ziet niet zomaar grenzen op papier, maar een gebied dat door de eeuwen heen veel veranderingen heeft doorgemaakt.

Van het oude Palestina tot de huidige verdeling tussen de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever, elke lijn op de kaart heeft betekenis. Wist je dat de Gazastrook slechts 365 vierkante kilometer groot is, terwijl er meer dan 2 miljoen mensen wonen?

Bekijk onze collectie kaarten over Israël en Palestina hieronder!

Samenvatting

• De kaart van Palestina toont een gebied van grote verandering door de eeuwen heen. De Gazastrook is slechts 365 vierkante kilometer groot maar huisvest meer dan 2 miljoen mensen.
• Na de Eerste Wereldoorlog kreeg Groot-Brittannië het bestuur over Palestina (1920-1948). In 1947 stemde de VN voor een verdelingsplan dat leidde tot de oprichting van Israël in 1948.
• De Westelijke Jordaanoever (5.640 km²) is sinds 1967 verdeeld in drie zones. Zone A valt onder Palestijns gezag, zone B kent gedeeld bestuur, en zone C staat onder volledige Israëlische controle.
• Wereldwijd erkennen 139 landen Palestina als onafhankelijke staat. Zweden werd in 2014 het eerste West-Europese land dat Palestina formeel erkende.
• De bezetting heeft zware economische gevolgen voor Palestijnen. De werkloosheid ligt boven 30% en checkpoints beperken het vrije verkeer van mensen en goederen.

Ligt de oplossing op de kaart?

Wat is het doel van deze activiteit?
Een beter begrip ontwikkelen van de complexe ruimtelijke situatie in Israël en Palestina.

Waarom een verrijking van jouw lessen?
Digitale kaarten verrijken aardrijkskundelessen door dynamische, interactieve visualisaties van Israël en Palestina te bieden. Ze verhelderen complexe geografische, historische en politieke aspecten, stimuleren kritisch denken en bieden leerlingen een realistisch beeld van de regio, wat leidt tot diepgaandere discussies en beter begrip van wereldproblematiek.

Benodigdheden
Laptop, Internet
(verder niets, want EduGIS is voor iedereen altijd openbaar en kosteloos toegankelijk!)

Instructie

1. Open de atlas op volledig scherm of gebruik de ingebedde versie hieronder.
2. We starten met een satellietbeeld als achtergrond om duidelijk te maken dat wij mensen degene zijn die grenzen trekken. Verander na dit besef de achtergrond naar topografisch.
3. Bestudeer de situatie in 1916 na het Sykes-Picotverdrag. Lees de informatie bij deze kaart in de legenda bij “Meer informatie”.
4. Speel met de doorzichtigheid van deze laag en kijk welke landgrenzen tot op heden nog steeds bestaan.
5. Open de laag ‘Palestina’. Velen zullen deze vereenvoudigde situatie kennen zonder de complexiteit te bevatten.
6. Zet ‘Palestina’ weer uit. Bekijk nu de Oslo-akkoorden. Lees de legenda en de bijhorende informatie.
7. Zet de laag Israëlische nederzettingen aan en bestudeer de verspreiding.
8. Maak in de legenda “Gebied C” doorzichtig door op het rode vlakje te klikken. Deze kaart geeft een ander beeld van Palestijns gebied dan die in stap 5.
9. Zie jij in deze mix van voorzieningen, dorpen, grenzen, barrières, vijandigheid maar ook veel vreedzame gebieden een oplossing? Durf jij een kaart te maken met daarop een mogelijke (creatieve) oplossing voor de situatie in dit gebied? Gebruik te tekenfunctie voor jouw plan.

Historische kaarten van Palestina

Historische kaarten van Palestina tonen de vele veranderingen die het gebied door de eeuwen heen heeft ondergaan. Je ziet op deze kaarten duidelijk hoe grenzen verschoven door politieke beslissingen en oorlogen.

Palestina in de Oudheid

Je kent Palestina misschien als een modern conflict gebied, maar het heeft een rijke oudheid. Het gebied werd oorspronkelijk bewoond door Kanaänieten rond 3000 v.Chr. en kreeg later verschillende namen.

De Romeinen noemden het gebied “Palestina” na de Bar Kochba-opstand in 135 n.Chr. Deze naam kwam van de Filistijnen, een zeevolk dat zich langs de kust had gevestigd.

De regio vormde een belangrijk kruispunt tussen Afrika, Azië en Europa. Veel oude beschavingen hebben er hun sporen achtergelaten, zoals de Egyptenaren, Assyriërs, Babyloniërs, Perzen, Grieken en Romeinen.

Je ziet deze invloeden terug in archeologische vondsten uit deze tijd. De oude kaarten van palestina tonen vaak een gebied dat veel groter was dan de huidige grenzen van de westelijke jordaanoever en gazastrook.

Kaarten tijdens het Ottomaanse Rijk

Het Ottomaanse Rijk bestuurde Palestina bijna vier eeuwen lang, van 1516 tot 1917. Tijdens deze periode verschenen de eerste moderne kaarten van het gebied. Je ziet op deze kaarten dat Palestina deel uitmaakte van de provincie Syrië.

De Ottomanen verdeelden het gebied in verschillende districten of “sanjaks” voor bestuurlijke doeleinden.

De grenzen op deze historische kaarten verschillen sterk van de huidige situatie in het israel-palestina conflict. Ottomaanse kaarten toonden geen duidelijke scheiding tussen wat nu de Westelijke Jordaanoever en Gaza is.

Cartografen uit Europa maakten in de 19e eeuw steeds nauwkeurigere kaarten van Palestina, vaak met Bijbelse verwijzingen. Deze kaarten zijn belangrijk om te begrijpen hoe het gebied er uitzag voordat de moderne grenzen werden getrokken.

Mandaatgebied Palestina (1948)

Na de Eerste Wereldoorlog kreeg Groot-Brittannië het bestuur over Palestina toegewezen door de Volkenbond. Dit Britse Mandaatgebied Palestina bestond van 1920 tot 1948 en omvatte het gebied dat nu Israël, de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook vormt.

Je kunt op kaarten uit deze periode zien hoe de grenzen toen waren ingedeeld, zonder de huidige politieke verdelingen die we nu kennen.

In 1947 stemde de Verenigde Naties voor een verdelingsplan dat Palestina zou splitsen in een Joodse en een Arabische staat. Dit plan leidde tot grote spanningen tussen de bevolkingsgroepen.

Toen de Britten zich in mei 1948 terugtrokken, riep Israël direct zijn onafhankelijkheid uit. De kaart van Palestina veranderde hierdoor drastisch, wat direct leidde tot de Arabisch-Israëlische oorlog van 1948, ook bekend als de Nakba (catastrofe) voor Palestijnen.

Geografie van Palestina

De geografie van Palestina toont een divers landschap met bergen, woestijnen en kustgebieden. Je vindt er historisch belangrijke plekken zoals de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever, elk met unieke kenmerken.

Gazastrook

De Gazastrook is een klein kustgebied van ongeveer 365 vierkante kilometer langs de Middellandse Zee. Je vindt dit smalle stuk land tussen Israël en Egypte, waar meer dan 2 miljoen Palestijnen wonen.

Deze hoge bevolkingsdichtheid maakt het tot een van de dichtstbevolkte gebieden ter wereld.

Sinds 2007 staat de Gazastrook onder controle van Hamas, nadat zij de macht overnamen van de Palestijnse Autoriteit. Israël en Egypte handhaven een strenge blokkade die het verkeer van mensen en goederen beperkt.

Dit heeft grote gevolgen voor de economie en leefomstandigheden in Gaza. Water- en elektriciteitstekorten zijn dagelijkse problemen voor de bewoners in dit deel van Palestina.

Westelijke Jordaanoever

De Westelijke Jordaanoever beslaat ongeveer 5.640 vierkante kilometer en vormt een belangrijk deel van wat velen als de Palestijnse staat beschouwen. Je vindt dit gebied tussen Israël en Jordanië, waar het zijn naam dankt aan de ligging ten westen van de Jordaanrivier.

Sinds 1967 staat de Westelijke Jordaanoever onder Israëlisch bestuur, hoewel delen ervan nu onder Palestijns zelfbestuur vallen volgens de Oslo-akkoorden.

Op deze kaart israel palestina zie je hoe het gebied is opgedeeld in drie zones: A, B en C. Zone A staat volledig onder Palestijns gezag, zone B kent gedeeld bestuur, en zone C valt onder volledige Israëlische controle.

Belangrijke Palestijnse steden hier zijn Ramallah, Nablus, Bethlehem en Hebron. Ongeveer 3 miljoen Palestijnen wonen in dit gebied, naast ruim 400.000 Israëlische kolonisten in nederzettingen die volgens internationaal recht als illegaal worden beschouwd.

Oost-Jeruzalem

Net als de Westelijke Jordaanoever vormt Oost-Jeruzalem een belangrijk gebied op de kaart van Palestina. Oost-Jeruzalem kwam onder Israëlisch bestuur na de Zesdaagse Oorlog in 1967, maar Palestijnen beschouwen het als hun toekomstige hoofdstad.

Je vindt hier belangrijke religieuze plekken zoals de Al-Aqsa moskee en de Klaagmuur, wat de stad voor beide partijen onmisbaar maakt.

De internationale gemeenschap erkent de Israëlische annexatie van Oost-Jeruzalem niet. Ongeveer 370.000 Palestijnen wonen in dit gebied onder moeilijke omstandigheden. Ze hebben beperkte bewegingsvrijheid door de veiligheidsbarrière die Israël heeft gebouwd.

Oost-Jeruzalem blijft een centraal punt in vredesgesprekken tussen Israël en Palestina.

Politieke grenzen en veranderingen

De politieke grenzen van Palestina hebben door de jaren heen veel veranderingen ondergaan, met grote gevolgen voor de mensen die er wonen. Lees verder om te ontdekken hoe deze grensverschuivingen het dagelijks leven beïnvloeden.

Israëlisch bestuur over de Westoever

Israël oefent sinds 1967 controle uit over de Westelijke Jordaanoever na de Zesdaagse Oorlog. Je ziet dit terug op elke kaart van Palestina waar Israëlische nederzettingen steeds meer ruimte innemen.

Deze nederzettingen zijn volgens internationaal recht illegaal, maar Israël blijft ze uitbreiden. Het Israëlische leger beheert checkpoints en controleert wie de gebieden in en uit mag gaan.

Het dagelijks leven voor Palestijnen wordt sterk beïnvloed door dit bestuur. Reisbeperkingen maken het moeilijk om tussen steden te reizen of landbouwgrond te bereiken. Israël controleert ook de watervoorziening en andere belangrijke hulpbronnen in dit gebied.

Het Palestijns zelfbestuur heeft slechts beperkte macht over kleine delen van de Westelijke Jordaanoever.

Palestijns zelfbestuur

De Palestijnse Autoriteit kreeg beperkt zelfbestuur in delen van de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook na de Oslo-akkoorden van 1993. Je ziet dit terug op de kaart van Palestina waar gebieden zijn ingedeeld in zones A, B en C.

Zone A valt volledig onder Palestijns bestuur, terwijl in zone B een gedeelde controle bestaat. De hoofdstad van dit zelfbestuur is officieel Oost-Jeruzalem, maar Ramallah functioneert als het administratieve centrum.

Palestijns zelfbestuur kent grote uitdagingen door de versnipperde gebieden op de kaart. Checkpoints en nederzettingen maken reizen tussen Palestijnse steden moeilijk. De Palestijnse Autoriteit heeft beperkte macht over natuurlijke hulpbronnen, grenzen en luchtruim.

Ongeveer 5 miljoen Palestijnen leven onder dit bestuurssysteem dat internationale erkenning zoekt als onafhankelijke staat. De vraag “is Palestina een land?” blijft politiek gevoelig, aangezien sommige landen Palestina erkennen terwijl andere dat niet doen.

Hoe kijkt de wereld naar Palestina?

De kaart van Palestina speelt een cruciale rol in internationale politieke discussies en vredesonderhandelingen. Lees verder om te ontdekken hoe verschillende landen Palestina erkennen en welke controverses bestaan rond de grenzen.

Erkenning van Palestina door verschillende landen

Wereldwijd hebben 139 landen Palestina officieel erkend als onafhankelijke staat. Zweden werd in 2014 het eerste West-Europese land dat Palestina formeel erkende. Landen zoals Rusland, China, India en bijna alle Arabische naties steunen de Palestijnse claim op een eigen staat binnen de grenzen van vóór 1967.

Je ziet op de wereldkaart dat vooral Westerse bondgenoten van Israël, waaronder de Verenigde Staten en Nederland, Palestina nog niet erkennen. Deze verdeeldheid zorgt voor spanningen in internationale organisaties zoals de Verenigde Naties, waar Palestina sinds 2012 de status van waarnemerstaat heeft.

Veel landen baseren hun erkenning op de historische kaarten van het mandaatgebied Palestina en de grenzen die bestonden voor de oprichting van Israël. Sommige landen erkennen alleen de Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook als Palestijns grondgebied, terwijl anderen ook Oost-Jeruzalem als hoofdstad van Palestina beschouwen.

De verschillende standpunten over waar Palestina precies ligt, leiden tot hevige discussies over grensmarkeringen op internationale kaarten.

Controverses rond grensmarkeringen

Na de erkenning van Palestina door verschillende landen ontstaan er vaak hevige discussies over grenzen. De kaart van Palestina roept wereldwijd controverses op door onduidelijke en betwiste grensmarkeringen.

• Grensmuren en barrières zorgen voor dagelijkse problemen voor Palestijnen die tussen gebieden moeten reizen.
• De Groene Lijn uit 1949 wordt door veel landen gezien als de officiële grens tussen Israël en de Westelijke Jordaanoever.
• Nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever veroorzaken grensconflicten omdat ze vaak buiten internationaal erkende grenzen vallen.
• Jeruzalem staat centraal in grenscontroverses omdat zowel Israël als Palestina de stad als hoofdstad claimen.
• Checkpoints beperken de bewegingsvrijheid van Palestijnen en veranderen praktisch gezien de grenzen.
• Waterrechten leiden tot conflicten omdat grenzen bepalen wie toegang heeft tot schaarse waterbronnen in het gebied.
• Internationale kaarten tonen vaak verschillende versies van Palestina, wat verwarring veroorzaakt bij het publiek.
• Grensmarkeringen op Google Maps zorgen voor ophef omdat ze politieke standpunten lijken te weerspiegelen.
• VN-resoluties over grenzen worden verschillend geïnterpreteerd door betrokken partijen.
• Historische kaarten uit het Ottomaanse Rijk worden soms gebruikt om territoriale claims te ondersteunen.

Economische en Sociale Implicaties

De bezetting van Palestijnse gebieden heeft grote economische gevolgen voor de inwoners en beperkt hun dagelijkse leven. Lees verder om te ontdekken hoe deze situatie transport, werkgelegenheid en sociale ontwikkeling in de Gazastrook en Westelijke Jordaanoever beïnvloedt.

Bezetting en economische gevolgen

Israëlische bezetting heeft zware gevolgen voor de Palestijnse economie. Je ziet dit vooral in de Westelijke Jordaanoever en Gazastrook, waar werkloosheid boven 30% ligt. Checkpoints en grensmuren beperken vrij verkeer van goederen en mensen.

Palestijnse boeren kunnen vaak niet bij hun landbouwgrond komen. Dit zorgt voor grote verliezen in landbouw, een belangrijke sector voor Palestina.

Handel met andere landen blijft moeilijk door strenge controles op import en export. Grondstoffen en bouwmaterialen komen de Gazastrook nauwelijks binnen. Hierdoor stagneert de wederopbouw na conflicten.

Veel jonge Palestijnen verlaten hun thuisland op zoek naar betere kansen elders. Deze braindrain verzwakt de lokale economie verder en vertraagt ontwikkeling in het gebied.

Impact op transport en logistiek

De bezetting van Palestijnse gebieden beperkt het transport enorm. Checkpoints op de Westelijke Jordaanoever vertragen goederenvervoer met uren of zelfs dagen. Je moet vaak omrijden door de aanwezigheid van nederzettingen en veiligheidszones, wat transportkosten verhoogt.

Palestijnse boeren kunnen hun producten moeilijk naar markten brengen door blokkades en wegversperringen. Dit zorgt voor hogere prijzen en minder verse producten in winkels.

Logistieke bedrijven in Palestina werken onder zware omstandigheden. Ze moeten speciale vergunningen aanvragen voor transport tussen verschillende zones. De Gazastrook heeft extra problemen door de beperkte toegang tot havens en luchthavens.

Grondstoffen komen moeilijk binnen, wat de lokale productie en economie schaadt. Deze transportbeperkingen hebben ook invloed op culturele uitwisselingen en de verspreiding van Palestijnse kunst en literatuur.

Conclusie

Je hebt nu een compleet beeld van de kaart van Palestina door de eeuwen heen. Deze kaarten tonen niet alleen grenzen, maar vertellen ook een verhaal van mensen, culturen en conflicten.

Kennis van deze kaarten helpt je om nieuwsberichten over de regio beter te begrijpen en misverstanden te voorkomen. De digitale hulpmiddelen maken het mogelijk om historische veranderingen in het gebied te volgen en te begrijpen.

Je kunt deze informatie gebruiken om zelf een genuanceerde mening te vormen over dit complexe onderwerp. Denk kritisch na over kaarten die je ziet, want ze kunnen een politiek doel dienen en niet altijd de volledige werkelijkheid weergeven. Bekijk ook eens onze collectie van kaarten van de Wereld. Of actuele kaarten van Nederland!

Veelgestelde vragen

Naam,Hoogte (m),Naam bergketen,Longitude,Latitude
Mount Everest,8848,Himalaya,86.9250,27.9881
K2,8611,Karakoram,76.5133,35.8800
Kangchenjunga,8586,Himalaya,88.1475,27.7025
Lhotse,8516,Himalaya,86.9335,27.9615
Makalu,8485,Himalaya,87.0886,27.8896
Cho Oyu,8201,Himalaya,86.6608,28.0945
Dhaulagiri,8167,Himalaya,83.4878,28.6966
Manaslu,8163,Himalaya,84.5618,28.5493
Nanga Parbat,8126,Himalaya,74.5892,35.2375
Annapurna,8091,Himalaya,83.8203,28.5965
Gasherbrum I,8080,Karakoram,76.7075,35.7244
Broad Peak,8051,Karakoram,76.5667,35.8116
Gasherbrum II,8035,Karakoram,76.6533,35.7575
Shishapangma,8027,Himalaya,85.7792,28.3525
Gyachung Kang,7952,Himalaya,86.7444,28.1400
Annapurna II,7937,Himalaya,83.8666,28.5305
Gasherbrum III,7932,Karakoram,76.6383,35.7583
Annapurna III,7555,Himalaya,83.7892,28.5858
Annapurna IV,7525,Himalaya,84.1300,28.5304
Dhaulagiri II,7751,Himalaya,83.4783,28.7658

Puzzelen met EduGIS

Speciaal voor de ‘KNAG Onderwijsdag: Tijd voor Geografie’ is er een puzzeltocht in EduGIS met behulp van de Kadaster Topotijdreiskaarten.  In deze les maken uw leerlingen kennis met oude topografische kaarten en de functionaliteiten van EduGIS.

Vernieuwde versie:
Direct naar de les met opdrachten naast de kaart met Wikiwijs

Originele versie:
Direct naar de les met opdrachten naast de kaart met Storymap.
Direct naar de les met opdrachten tussen de kaart met Storymap.

Lesidee
De opzet van deze les is eenvoudig en wordt daarom ook aangeraden als “lesidee”. Jij als docent kunt vrij eenvoudig met dit didactisch concept aan de slag en zelf een escaperoom in elkaar zetten!
Je bent dan vrij in de keuze voor gebied(en) en thema’s.

Meer weten?
Wil je er meer over weten? Stuur een berichtje via het contactformulier.
Veel plezier,
Richard Witmer (Kadaster) en Tim Jonker (EduGIS)

De IJssel in 2120

De inwoners van Nederland zijn op zoek naar een natuurlijkere toekomst. In die toekomst kunnen we beter omgaan met een stijgende zeespiegel, perioden van extreem weer, een dalende biodiversiteit, een toenemende vraag naar voedselproductie en de noodzakelijke afname van broeikasgassen. We leven welvarend in een zogeheten natuurinclusieve samenleving.
Hoe ziet die eruit? Dat mag jij bepalen!
Deze les is gelanceerd tijdens de KNAG Onderwijsdag: Tijd voor Geografie

Doel
Leerlingen zullen zich gaan buigen over het riviergebied van de IJssel. Het is belangrijk dat ze vooruit kijken, de toekomst in. Ze passen de ruimtelijke inrichting aan zodat het gebied rond de IJssel in het jaar 2120 leefbaar en toekomstbestendig is. Het uitgangspunt is: veel meer groen. De natuur kan de inwoners van Nederland, die zelf onderdeel van de natuur zijn, helpen om lucht en water te zuiveren, om voedsel en energie te produceren, dijken te versterken, CO₂  op te slaan en water te bergen. Meer natuur zorgt ook voor een gezonde en mooie omgeving, goed voor herstel en genezen, om in te spelen en te recreëren.
Meer leerdoelen staan omschreven in de lesmodule.

Meer weten?

Neem contact op via het contactformulier.

In samenwerking met de Wageningen Universiteit en Research

Bufferzones maken met EduGIS

Binnenkort verschijnt -hier- een leuke les voor het voortgezet onderwijs. In deze les maken uw leerlingen kennis met het maken van bufferzones rond punten en lijnen met de interactieve kaarten van EduGIS. In deze voorbeeldles draait het om de veilige afstand van scholen tot het spoor. Liggen er scholen zo dicht bij het spoor dat er gevaarlijke situaties kunnen ontstaan? Daar kun je achter komen met EduGIS! Wil je een seintje als de les beschikbaar is? Stuur een berichtje via het contactformulier.

In samenwerking met de HAS Hogeschool – Den Bosch

Kaartprojecties

De Mercatorprojectie is een van de bekendste manieren om de wereld op een kaart weer te geven. Deze Mercator kaart, vernoemd naar cartograaf Gerardus Mercator (1569), was historisch belangrijk voor de navigatie. Toch vervormt deze Mercatorprojectie de werkelijkheid: landen dichter bij de noord- en zuid pool lijken veel groter dan ze in werkelijkheid zijn, terwijl gebieden rond de evenaar juist verkleind worden. Waarom ziet de wereldkaart er op een Mercatorkaart anders uit dan de echte wereld, en hoe kun je die vervorming zichtbaar maken? Hieronder leggen we uit wat de Mercatorprojectie is, welke vervormingen optreden, en vergelijken we deze met alternatieve projecties (zoals Gall–Peters en Equal Earth) die de wereldkaart op ware grootte tonen. Ook bespreken we hoe je met de interactieve kaart van EduGIS zelf de verschillen kunt ontdekken.

Samenvatting

• De Mercatorprojectie is een cilindrische kaart die hoeken lokaal correct weergeeft en daardoor historisch onmisbaar was voor navigatie.

• Deze projectie vervormt oppervlakten sterk richting de polen waardoor landen als Groenland veel groter lijken dan in werkelijkheid.

• In de EduGIS Atlas kun je met de projectiekiezer schakelen tussen Mercator, een 3D-globe en andere projecties om de vervorming direct te zien.

• De Gall–Petersprojectie toont landen in juiste onderlinge grootte maar vervormt hun vormen zichtbaar.

• De Equal Earthprojectie is oppervlaktegetrouw en behoudt herkenbare vormen waardoor de wereldkaart evenwichtiger oogt en breder wordt gebruikt.

• Het vergelijken van projecties leert dat geen enkele wereldkaart perfect is en helpt leerlingen kritisch naar kaarten te kijken.

Let op: de functie staat niet standaard aan in de overige atlassen. Om deze les te doen heb je echt deze link nodig: EduGIS Atlas – Kaartprojectiekiezer.

Wat is de Mercatorprojectie?

De Mercatorprojectie (in het Engels vaak Mercator map projection genoemd) is een cilindervormige kaartprojectie die hoeken en vormen lokaal correct weergeeft. Dit betekent dat bijvoorbeeld windrichtingen en kompasrichtingen op een Mercatorkaart kloppen, wat het in de zeevaart tot een onmisbare projectie maakte. Op een wereldkaart van Mercator worden de meridianen en parallellen als rechte lijnen afgebeeld die elkaar loodrecht snijden. Het voordeel hiervan is dat loxodromen (lijnen van gelijke kompasrichting) als rechte lijnen verschijnen, handig voor navigatie. Mercator projectie kaarten vind je vandaag de dag nog steeds terug in veel digitale kaarten en atlaspagina’s vanwege deze eigenschap.

Vervormingen: waarom klopt de wereldkaart niet qua grootte?

Geen enkele platte kaart kan de ronde aarde weergeven zonder vervorming. Bij de Mercatorprojectie zit de grootste vervorming in de oppervlakte (grootte) van landen en continenten. Naarmate een gebied verder van de evenaar ligt, wordt het uitgerekt en vele malen te groot weergegeven. Bij de polen is deze uitrekking oneindig, daarom worden de polaire gebieden op een Mercator-kaart meestal niet getoond. Dit verklaart waarom Groenland op een Mercatorkaart bijna net zo groot lijkt als Afrika, terwijl Afrika in werkelijkheid ongeveer veertien keer groter is! Met andere woorden: de Mercatorprojectie toont landen niet in hun echte wereldkaart verhoudingen. Dit effect was lange tijd geen groot probleem voor navigatiekaarten, maar voor wereldkaarten in het onderwijs kan het een verkeerd beeld geven van de relatieve grootte van landen.

Kaartprojecties vergelijken op EduGIS

Gelukkig kun je deze vervorming zelf onderzoeken met de interactieve kaart van EduGIS. In de EduGIS Atlas zit een kaartprojectie-kiezer (via het wereldbol-icoontje). Standaard bekijk je de wereld in Mercatorprojectie, maar je kunt met één klik overschakelen naar bijvoorbeeld een 3D-globe (virtuele aardbol) of een andere projectie zoals de Winkel-Tripel. Zo zie je direct het verschil: op de globe-weergave of een oppervlaktegetrouwe projectie verschijnen landen in ware grootte en juiste verhoudingen, vergeleken met de uitvergrote vorm die ze op Mercator hadden. Bijvoorbeeld, zodra je naar de globe schakelt, wordt duidelijk dat Groenland in werkelijkheid veel kleiner is ten opzichte van Afrika dan de Mercatorkaart doet vermoeden. De EduGIS projectiekiezer is daarmee een handig leermiddel om leerlingen bewust te maken van kaartvervormingen.

Vergelijking met andere kaartprojecties

Omdat de Mercatorprojectie de oppervlakte zo vervormt, zijn er andere kaartprojecties ontwikkeld die de wereldkaart in ware grootte weergeven qua landoppervlakte of andere eigenschappen. Elke projectie heeft zijn voor- en nadelen.

Gall–Peters: landen in juiste verhouding, vervormde vorm

De Gall–Peters-projectie is een cilindrische oppervlaktegetrouwe projectie. Dit betekent dat gebieden worden weergegeven in de juiste oppervlakteverhouding ten opzichte van elkaar. Een Gall-Peters-kaart laat dus continenten en landen zien in hun echte grootte ten opzichte van elkaar. Afrika bijvoorbeeld verschijnt op deze kaart eindelijk op schaal ten opzichte van Europa of Noord-Amerika. Hiermee toont Gall-Peters een “eerlijkere” wereldkaart waar ontwikkelingslanden niet verkleind worden zoals bij Mercator. Het nadeel is echter dat de vormen van landen sterk vervormen: alles lijkt verticaler uitgerekt. Kaarten in Gall-Peters zien er hierdoor wat ongebruikelijk uit, maar ze zijn waardevol om leerlingen te laten zien hoe groot landen in werkelijkheid zijn. 

Equal Earth: compromis met echte verhoudingen én herkenbare vormen

Equal Earth is een relatief nieuwe wereldkaartprojectie uit 2018, die eveneens oppervlaktegetrouw is. Net als bij Gall-Peters kloppen in de Equal Earth-projectie de relatieve oppervlakten van landen en continenten, dus landen worden getoond in hun juiste grootte. Het bijzondere van Equal Earth is dat de kaart er visueel aantrekkelijk uitziet en de vormen van de continenten minder vervormd zijn. De randen van de kaart zijn gebogen (vergelijkbaar met de bekende Robinson-projectie), waardoor de wereld een meer afgeronde aanblik krijgt. In eerste instantie lijkt de Equal Earth-wereldkaart op het oog niet heel verschillend van de Mercatorprojectie, maar als je goed kijkt zie je dat bijvoorbeeld Afrika en Zuid-Amerika veel groter en proportioneel correct zijn afgebeeld. Deze projectie is ontworpen om zowel echte wereldkaart verhoudingen te tonen als het traditionele uiterlijk van de wereldkaart zoveel mogelijk te behouden. Inmiddels wordt Equal Earth omarmd door verschillende organisaties (zelfs NASA gebruikt het voor bepaalde wereldkaarten) vanwege de geslaagde balans tussen correcte verhoudingen en herkenbare kaartbeelden.

Conclusie

Kaartprojecties laten zien dat er niet zoiets bestaat als de perfecte wereldkaart. De Mercatorprojectie is zeer bruikbaar voor navigatie en presenteert vormen hoekgetrouw, maar geeft een vertekend beeld van de grootte van landen. Alternatieve projecties als Gall-Peters en Equal Earth leren ons dat we de wereldkaart op ware grootte ook op andere manieren kunnen bekijken. Voor leerlingen is dit een leerzame boodschap: elke kaart is een keuze. Met tools zoals de EduGIS interactieve atlas kunnen zij zelf ontdekken hoe de wereld er uitziet in verschillende projecties, en beseffen dat kaarten de werkelijkheid altijd tot op zekere hoogte veranderen. Zo leren zij kritisch kijken naar kaarten en begrijpen ze beter waarom de wereldkaart er afhankelijk van de projectie anders uit kan zien.

Veelgestelde vragen

Extreme klimaten in de Andes

In deze les maken uw leerlingen kennis met fysische eigenschappen van Zuid-Amerika via de interactieve kaarten van EduGIS. Het feit dat de kaarten digitaal en interactief zijn, zorgt voor een stimulerende leeromgeving. Duik de Andes in en ontdek waarom er op relatief kleine afstand, grote verschillen ontstaan langs de kust van Chili.

In samenwerking met de HAS Hogeschool – Den Bosch

Lesmodule ‘Weer, klimaat en kaarten’

In deze lessenserie maken uw leerlingen kennis met de interactieve kaarten van EduGIS. Het feit dat de kaarten digitaal en interactief zijn, zorgt voor een stimulerende en tevens uitdagende leeromgeving voor de bovenbouw van het primair onderwijs. Deze lesmodule is de eerste in de serie lesmodules van EduGIS voor gebruik op de basisschool.

In samenwerking met het NHL Stenden Hogeschool